გენდერული ბიუჯეტირება გულისხმობს გენდერული თანასწორობის ასპექტების ჩართვას ქვეყნის საბიუჯეტო პროცესში და საბიუჯეტო რესურსების ისეთ გადანაწილებას, რომელიც ხელს შეუწყობს გენდერული პერსპექტივის ინტეგრირებას ყველა სფეროსა თუ სექტორში. აღსანიშნავია, რომ გენდერული ბიუჯეტირება არ გულისხმობს ქალთა და მამაკაცთათვის განსხვავებული ბიუჯეტის შედგენას ან ბენეფიციართა დაყოფას გენდერულ ჭრილში, არამედ იგი წარმოადგენს გენდერზე ორიენტირებული საბიუჯეტო პროცესის ფორმირებას, რაც გულისხმობს საბიუჯეტო სახსრების გადანაწილების შესაბამისობას გენდერული თანასწორობის მიმართულებით განსაზღვრულ პოლიტიკასთან. მისი კომპლექსურობიდან გამომდინარე გენდერული ბიუჯეტირების უნივერსალური მიდგომა არ არსებობს და გამოყენებული მიდგომა და ინსტიტუციური ჩარჩო, როგორც წესი, ეყრდნობა ქვეყნის სპეციფიურ მახასიათებლებს.
მიუხედავად იმისა, რომ გენდერული ბიუჯეტირების მიმართულებით ანალიზის კონკრეტულ მეთოდოლოგიას/მოთხოვნებს ამ ეტაპისთვის საქართველოს საბიუჯეტო ჩარჩო არ ითვალისწინებს, არსებული სარეკომენდაციო მითითებები მეტყველებს, რომ გენდერული ასპექტის გათვალისწინება განხილულია, როგორც შედეგზე ორიენტირებული ბიუჯეტირების ერთ-ერთი კომპონენტი. კერძოდ, „პროგრამული ბიუჯეტის შედგენის მეთოდოლოგიის დამტკიცების თაობაზე" ფინანსთა მინისტრის N385 ბრძანება მიუთითებს: "პროგრამის სპეციფიკის მიხედვით, საჭიროებიდან გამომდინარე, გენდერულად სენსიტიურ პროგრამებთან მიმართებაში მნიშვნელოვანია პროგრამის შეფასების ერთ-ერთ ინდიკატორად გამოყოფილ იქნეს პროგრამის გენდერულ ასპექტში შეფასების ინდიკატორი". შესაბამისად, მეთოდოლოგია იძლევა საფუძველს გენდერული ბიუჯეტირების წარმოდგენილი მიდგომის გამოყენებისათვის საქართველოს საბიუჯეტო მართვის პროცესში. აღნიშნული შესაძლებელია მიჩნეულ იქნას საქართველოს საბიუჯეტო სისტემისათვის გენდერული ბიუჯეტირების ერთ-ერთ ყველაზე ეფექტიან მექანიზმად, უზრუნველყოფს რა გადაწყვეტილებების მიღების პროცესში გენდერული თანასწორობის კუთხით პოლიტიკის მიზნების მაქსიმალურ ინტეგრირებას საბიუჯეტო სისტემის ყველა დონეზე და პროცესის ყველა ეტაპზე, ამასთან, მინიმალური დამატებითი რესურსების გამოყენებით. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, სახელმწიფო ბიუჯეტში გენდერული ასპექტების გათვალისწინება გულისხმობს: გენდერული თანასწორობის ერთიან პოლიტიკაზე დაყრდნობით ამ მიმართულებით სახელმწიფო ბიუჯეტის პროგრამების მოსალოდნელი შედეგების/შედეგების შეფასების ინდიკატორების განსაზღვრას, სახელმწიფო ბიუჯეტის პროგრამების გენდერული მნიშვნელოვნების ხარისხის შეფასებას, მაღალი გენდერული მნიშვნელოვნების პროგრამებისათვის ინდიკატორების საბაზისო მაჩვენებლების შეფასებასა და მიზნობრივი მაჩვენებლების განსაზღვრას და სახელმწიფო ბიუჯეტის შესრულების ეტაპზე ზემოაღნიშნული პროგრამებისათვის გენდერული თანასწორობის ხელშეწყობის მიმართულებით მიღწეული შედეგებისა და მაჩვენებლების შესახებ ანგარიშგებას.
ამ ეტაპზე, აღნიშნული პროცესის ეფექტიანად განხორციელება უკავშირდება გარკვეულ გამოწვევებს, როგორებიცაა: საბაზისო კონცეფციის სწორად განსაზღვრა (გენდერული მნიშვნელოვნების ცნება), პროგრამის გენდერული სენსიტიურობის/მნიშვნელოვნების ხარისხის განსაზღვრის კრიტერიუმების არ არსებობა, პროგრამული კლასიფიკაციის სავალდებულო დონის შერჩევის ასპექტი (პროგრამის/ქვეპროგრამის დონე).
ზემოაღნიშნული გამოწვევების გათვალისწინებით, საბიუჯეტო ოფისის ანალიზის პირველი ეტაპი მიზნად ისახავს, წარმოადგინოს სახელმწიფო ბიუჯეტის პროგრამების გენდერული მნიშვნელოვნების დონის შეფასების ერთიანი ჩარჩო გენდერული მნიშვნელოვნების ინდექსის სახით. პარლამენტის საბიუჯეტო ოფისის მიერ შემოთავაზებული პროგრამების გენდერული მნიშვნელოვნების ინდექსი ეყრდნობა შესაძლებლობების მიდგომას, რომელიც ითვალისწინებს გენდერული თანასწორობის ხუთ კატეგორიას: თანაბარი შესაძლებლობა საზოგადოებრივი და პირადი ცხოვრების ფორმირებისას, თანაბარი შესაძლებლობა პოლიტიკური და სოციალური სისტემის ფორმირებისას, თანაბარი შესაძლებლობას იცხოვრონ და იმუშაონ დაცულ და სუფთა გარემოში, თანაბარი შესაძლებლობა პიროვნული ხელშეუხებლობის თვალსაზრისით, თანაბარი შესაძლებლობა ფიზიკური ხელშეუხებლობის თვალსაზრისით. ინდექსი სახელმწიფო ბიუჯეტის თითოეული პროგრამის შესაძლებლობების ზემოთწარმოდგენილ კატეგორიებზე გავლენის შეფასების საფუძველზე იძლევა შესაძლებლობას მოხდეს გენდერული თანასწორობის უზრუნველყოფისათვის არსებითად მაღალი და მაღალი მნიშვნელოვნების პროგრამების იდენტიცირება (არსებული ანალიზის საფუძველზე, აღნიშნულ კატეგორიებში მოხვდა 26 პროგრამა).
ანალიზის მეორე ეტაპი მიზნად ისახავს მაღალი გენდერული მნიშვნელოვნების პროგრამებისათვის განახორციელოს პროგრამების არსებული მიზნებისა და შედეგების/შედეგების შეფასების ინდიკატორების ანალიზი და წარმოადგინოს ის სარეკომენდაციო ინდიკატორები, რომლებიც შესაძლებელია გამოყენებულ იქნას მხარჯავი დაწესებულებების მიერ კონკრეტული პროგრამის გენდერულ ასპექტში მისაღწევი შედეგების შეფასებისათვის. როგორც ბიუჯეტის პროგრამული დანართის ანალიზით ვლინდება, არსებითად მაღალი და მაღალი მნიშვნელოვნების მქონე ზემოაღნიშნული პროგრამებიდან (26 პროგრამა) უმრავლესობაში გენდერული ასპექტი პროგრამის მიზნებში ცალსახად გაწერილი არ არის, მხოლოდ ცალკეულ შემთხვევებშია აღნიშნული ასპექტის შესახებ ზოგადი მითითება და შესაბამისად, არ არის ასახული მოსალოდნელი შედეგები და მათი შეფასების ინდიკატორები. ზემოაღნიშნული მიგნების გათვალისწინებით, ანგარიშის მეორე ნაწილში წარმოდგენილია გენდერული თანასწორობის უზრუნველსაყოფად არსებითად მაღალი და მაღალი მნიშვნელოვნების მქონე პროგრამებისათვის შედეგების შეფასების ინდიკატორები, რომლებიც შესაძლებლობას მისცემს მხარჯავ დაწესებულებებს გენდერულ ასპექტში პროგრამების სასურველი მოსალოდნელი შედეგების ჩამოყალიბების შემდგომ განსაზღვრონ სასურველი ინდიკატორი და მისი მიზნობრივი მაჩვენებლები. ამასთან, აღნიშნული ინდიკატორების შეფასებისათვის საჭირო მონაცემების შესახებ ინფორმაცია მოცემულია ანგარიშის დანართში.
